Bir serbest atış, basketboldaki temel atış türlerinden biridir. Serbest atışlar, faul atışları olarak da bilinir ve hakem tarafından, rakip takım oyuncusunun bir oyuncuya kişisel faul yapması durumunda verilir. Serbest atışlar, bir oyuncunun şut atarken faul alması halinde rakip takıma verilir. Faul atışlarında rakip oyuncular müdahale edemez, bu yüzden serbest atışlar, sayı kazanmanın en kolay yollarından biridir. Serbest atışlar, kısıtlı alanın sonundaki serbest atış çizgisinden (charity stripe) yapılır. Eğer bir oyuncu serbest atış hakkı kazanırsa, bu durum, şut saati dışında ekstra puan kazanma fırsatı sunar.
Basketbolda fauller nedeniyle kazanılan serbest atış sayısının belirli kurallara bağlı olduğunu bilmek sizi şaşırtabilir. Atış yapacak oyuncu topu eline alır, diğer oyuncular ise çemberin her iki yanında sıraya dizilir. Şutör, herhangi bir engelle karşılaşmadan potaya odaklanarak atışını yapabilir. İşte bu yüzden serbest atışlar, diğer atış türlerine göre daha kolaydır. Eğer atışı kaçırırsa ve hala hakkı varsa, bir sonraki şutunu deneme şansı olur. Hakem topu alıp tekrar şutöre verir. Eğer oyuncu son serbest atışını kaçırırsa, her iki takım da ribaund için mücadele eder. Bu noktada, basketbolda arka pano gibi ekipmanların oyunculara potaya odaklanmada nasıl yardımcı olduğunu da unutmamak gerekir.
Serbest atış durumunda hakem, topu serbest atış kullanacak oyuncuya teslim eder. Şutör, serbest atış çizgisinin arkasında ve çizginin üst yarısında durmalıdır. Top oyuncunun eline geçtiğinde, şutu gerçekleştirmek için yalnızca 10 saniyesi vardır. Bu süre içinde topun çemberden geçmesi veya en azından çemberle temas etmesi gerekmektedir.
Serbest atış, takım için kolay bir sayı kazanma fırsatıdır. Ancak, serbest atışlar yalnızca belirli faul türlerinde verilir. Bunlar; kişisel fauller, teknik fauller, kasti fauller (flagrant fouls) ve şut faulleridir. Diğer faul türleri serbest atış hakkı tanımaz. Serbest atışlar, bir takımın maç kazanıp kaybetmesinde kritik bir rol oynar. Basketbol antrenörleri, genellikle takımlarının başarısını veya başarısızlığını serbest atış performanslarıyla ilişkilendirir. Günümüzde yapılan araştırmalara göre, serbest atışlar oyunun belirli anlarında oldukça önemli bir avantaj sağlayabilir. Tek bir maçta takımların kazandığı puanların %18 ila %20’si serbest atışlardan gelmektedir.
Serbest atış, göründüğü kadar basit değildir. Serbest atış kuralları, serbest atış çizgisi ve serbest atış hakkı veren faul türleri gibi birçok faktör vardır. Bu yazıda, serbest atışlarla ilgili tüm önemli detayları açıklayacağım. Şimdi, serbest atışlar hakkında daha fazla bilgi edinmek için aşağıdaki bölümlere göz atalım.
1. Serbest Atış Hakkı Veren Fauller
Bazı özel faul türlerinde, faul yapılan oyuncuya bir veya daha fazla serbest atış hakkı verilir. Ancak, her faul durumunda serbest atış hakkı verilmez. Aşağıda, hangi faullerin serbest atış kazandırdığını inceleyelim.
Şut Faulü
Üç sayılık atış sırasında yapılan faul durumunda, faul yapılan oyuncuya üç serbest atış hakkı verilir. Eğer oyuncu, üç sayılık atış yaparken faul alır ve şutu başarılı olursa, fazladan bir serbest atış daha kazanır. Eğer savunma oyuncusu, rakibini üç sayılık çizgisinin içinde faulle durdurursa, hücum takımı iki serbest atış hakkı elde eder.
Bonus veya Faul Cezası
Bonus durumu ya da faul cezası, bir takımın belirli bir zaman diliminde fazla sayıda faul yapması halinde ortaya çıkar. Bu durumda, rakip takım yapılan her faul sonrasında serbest atış hakkı kazanır. NBA’de bu durum, bir çeyrekte bir takım beş faul yaptığında geçerli olur. Faul yapılan oyuncuya iki serbest atış hakkı verilir. Ancak, farklı liglerde bonus durumunun kuralları değişiklik gösterebilir.
Kasti Faul
Kasti faul, aynı zamanda kişisel faul olarak da bilinir. Oyuncuya kasıtlı veya kazara zarar verebilecek sert veya şiddetli temaslar kasti faul olarak değerlendirilir. Ancak, her kasıtlı faul, kasti faul olarak kabul edilmez. Kasti fauller, Flagrant-1 ve Flagrant-2 olmak üzere iki kategoriye ayrılır. Hangi kategori olursa olsun, kasti faul durumunda faul yapılan takıma iki serbest atış hakkı verilir ve faul yapılan takım topun kontrolünü elinde tutar.
Teknik Faul
Teknik faul, “T” veya “tech” olarak da bilinir. Oyuncular arasında fiziksel temas olmaksızın kuralların ihlali sonucu verilen bir faul türüdür. Teknik fauller, genellikle sportmenlik dışı hareketler nedeniyle verilir. Bunlar; hakeme sözlü saldırıda bulunmak, rakibi kışkırtmak, aşırı sevinç göstermek veya sakatlık numarası yapmak gibi ihlaller olabilir. Teknik faul, oyunculara, yedek kulübesindeki personele, tüm takıma veya hatta seyircilere uygulanabilir. Teknik faul durumunda, faul yapılan oyuncuya bir serbest atış hakkı verilir ve topun kontrolü faul yapılan takıma geçer.
2. Serbest Atıştan Alınan Sayılar
Basketbol kurallarına göre başarılı bir serbest atış, takıma bir sayı kazandırır. Eğer bir oyuncuya birden fazla serbest atış hakkı verilirse, bu sayı artabilir. Farklı faul türlerinde oyunculara birden fazla serbest atış hakkı tanınır ve rakip oyuncular müdahale edemez.
Eğer bir oyuncu üç sayılık şut atarken faul alır ve şutu kaçırırsa, üç serbest atış hakkı kazanır. Ancak, eğer şutu sokarsa, fazladan bir serbest atış daha kazanır ve toplamda dört sayı elde etme şansı olur.
Bir takım on veya daha fazla faul yaptığında, faul yapılan oyuncuya iki serbest atış hakkı verilir. Flagrant faul durumunda – yani rakibe kasıtlı veya aşırı fiziksel temasla zarar verme amacı taşıyan faullerde (örneğin vurma, tekmeleme veya itme) – faul yapılan takım hem iki serbest atış kazanır hem de topun sahibi olur. Teknik faulde ise rakip takım iki serbest atış kazanır ve oyunun devamında top onlarda kalır.
3. Serbest Atış Kuralları
Serbest atış kullanırken oyuncuların uyması gereken bazı kurallar vardır. Atış sırasında pozisyon, şut tekniği, süre sınırı ve sonraki oyun süreciyle ilgili belirli kurallar bulunur. İşte serbest atış kurallarının detayları:
- Top, hakem tarafından serbest atışı kullanacak oyuncuya verilir.
- Serbest atış çizgisi, aynı zamanda faul çizgisi veya hayır kurumu çizgisi (charity stripe) olarak da bilinir. Oyuncunun bu çizginin gerisinden şut atması zorunludur. Serbest atış çizgisi, potadan 4.6 metre (15 ft) ve dip çizgiden 5.8 metre (19 ft) uzaklıktadır.
- Diğer oyuncular, top şutörün elinden çıkmadan belirlenen alanlarından ayrılamaz. Üç sayı çizgisinin ve serbest atış çizgisinin uzantısının gerisinde kalmak zorundadırlar.
- Ölü top (dead ball) durumunda, son serbest atış kullanılmadan önce oyuncular serbest atış koridoruna (paint) giremezler.
- Şutörün 10 saniye içinde serbest atışını yapması gerekmektedir. Ayrıca, top potaya çarpmadan çizgiyi geçemez veya üzerine basamaz.
- Diğer oyuncular, top şutörün elinden çıkmadan serbest atış bölgesine girerse, bu ihlal sayılır.
- Eğer faul yapılan oyuncu sakatlandıysa ve serbest atışı kullanamayacak durumdaysa, rakip takımın koçu, atışı kullanacak bir oyuncu seçer.
- Eğer faul yapılan oyuncu oyundan diskalifiye edilirse veya sahayı terk etmek zorunda kalırsa, serbest atışları kullanacak oyuncu, takımın koçu tarafından belirlenir.
- Eğer bir oyuncuya iki serbest atış hakkı verilirse, ilk atış sırasında yapılan bir kural ihlali, ikinci atışın geçersiz olmasına neden olmaz ve oyuncu ikinci atışı kullanabilir.
4. Serbest Atış Çizgisi
Serbest atış ve serbest atış çizgisi birbiriyle bağlantılıdır. Serbest atış çizgisi, oyuncuların belirlenen bölgeden şut atmalarını zorunlu kılar. Bu çizgi olmadan serbest atış kullanılamaz.
Serbest atış çizgisi, aynı zamanda faul çizgisi veya hayır kurumu çizgisi olarak adlandırılır ve serbest atış bu çizginin gerisinden kullanılır.
Şutör, serbest atış çizgisinin gerisinde pozisyon alır ve diğer oyuncular şutör topu bırakana kadar yerlerinde kalmalıdır. Oyuncular, top potaya değmeden çizgiye basamaz veya çizgiyi geçemez.
Sonuç:
Serbest atışlar, takımınıza kolayca sayı kazandırmanın harika bir yoludur çünkü serbest atış sırasında hiçbir rakip oyuncu size müdahale edemez. Belirli faul türlerinde serbest atış hakkı kazanarak basket atma şansı elde edebilirsiniz.
Bu makalede, faul türleri, serbest atış kuralları, serbest atıştan alınan sayılar ve serbest atışların oyundaki önemi hakkında en detaylı bilgileri keşfettiniz. Her ne kadar serbest atış sırasında rakipler müdahale edemese de, serbest atış kullanmak yine de zor bir beceridir.
Eğer serbest atışlar konusunda istikrarlı bir performans sergilemek istiyorsanız, becerilerinizi geliştirmek için düzenli antrenman yapmalısınız. Bu yazıda, serbest atışlarla ilgili bilginizi artırmanıza yardımcı olacak tüm önemli noktaları paylaştım.