Basketbolda steps ne demektir? Topa sahip olan hücum oyuncusunun sabit pivot ayağıyla birlikte ekstra bir adım atması veya kurallara aykırı başka bir hareket yapması durumunda steps hatası oluşur. Bu hareket basketbolda “steps” olarak adlandırılır ve cezalandırılır. Bu cezanın sonucunda rakip takım topun sahibi olur ve kenardan oyuna pasla başlama hakkı kazanır.
Bir başka şekilde ifade edecek olursak, bir oyuncunun top sürmeden yalnızca 2 adım ilerlemesine izin verilir; 3 veya daha fazla adım atılması steps olarak kabul edilir. Ancak pratikte bu kural daha karmaşıktır. Herhangi bir oyuncu, top sürmeden birkaç adım attığında steps kararı verilir. Bu durum, oyuncu top sürmeye başladığında ya da hareket hâlindeyken veya hareketsizken topu aldığında meydana gelebilir. Bir oyuncu top sürmeyi bıraktığında pivot ayağını belirlemelidir. Seçilen pivot ayağı, top oyuncunun elinden çıkana kadar yerden kalkmadığı sürece yana döndürülerek farklı açılar bulmak amacıyla kullanılabilir; bu durum steps sayılmaz. Basketboldaki temel kuralların yanı sıra, basketbolda üçlü-çift nedir gibi farklı istatistiksel başarılar da oyunun taktik yönünü şekillendirir.
Pivot ayağı terimi, basketbolda steps konusunu konuşurken oldukça önemli ve göreceli bir terimdir. Peki pivot ayağı tam olarak nedir? Pivot ayağı, yerle sürekli temas hâlinde kalması gereken tek ayaktır. Bu ayak sol veya sağ ayak olabilir. Bir oyuncu topa sahipken ve hareketsizken (top sürmüyorken), bir pivot ayağı belirlenir. Oyuncu topa sahip olduğu sürece ve top sürmüyor ya da topu pas vermek veya şut atmak amacıyla havaya sıçramıyorsa, pivot ayağı yerle temasını korumalıdır. Pivot ayağı sabit kaldığı sürece etrafında döndürülebilir, bu durum steps olarak değerlendirilmez.
Bir ayak hareket ettirildikten sonra diğer ayak pivot ayağı hâline gelir. Oyuncu yere ilk önce hangi ayağıyla temas ederse genellikle o ayak pivot ayağı olur. Pivot ayağın belirlenmesi, steps kararlarının verilmesinde oldukça belirleyici bir unsurdur.
Özetle, topa sahip olan fakat top sürmeyen bir oyuncu, ayaklarını kurallara aykırı bir şekilde hareket ettirdiğinde faul yapmış olur. Steps ihlali sonucunda top kaybı yaşanır ve rakip takıma top verilir. Bu nedenle, basketbolun verimli bir şekilde devam edebilmesi için steps kuralı, oyuncuları her zaman top sürmeye ve top kontrolünü sağlamaya teşvik eder.
Basketbolda Steps Kuralları
NCAA, NBA, FIBA ve lise basketbolunu denetleyen NFHS gibi hemen hemen her basketbol ligi, steps (yürümek) ile ilgili kurallara sahiptir. Bu kuralların çoğu birbirine benzer ve pivot ayağın nasıl kullanılacağına dair yönergeler oluşturur. Oyuncuların bir ayağını sabit tutarken diğer ayağıyla pozisyonlarını ayarlamalarına izin verilir. Kurallara göre, pivot ayağın dengesiz veya düzensiz bir şekilde hareket ettirilmesi steps ihlaliyle sonuçlanabilir. Ancak bunun dışında da “steps” yapılmasına neden olan bazı farklılıklar vardır. İşte bu farklılıklar aşağıda belirtilmiştir:
Yasadışı Pivot Ayak Hareketi:
Steps’in en yaygın ve sık karşılaşılan türü “pivot ayağın kurallara aykırı hareket ettirilmesi”dir. Pivot ayak, zeminde aynı noktada kalması gereken ayaktır. Pivot ayak sabit kaldığı sürece diğer ayak istediği kadar ve herhangi bir yöne hareket edebilir. Ancak pivot ayak yerden kalkarsa ya da yana doğru kayarsa steps hatası meydana gelir. Öte yandan, daha önce belirlenmiş bir pivot üzerinde pivot ayağı değiştirmek mümkündür. Yani mevcut pivot ayağı kaldırıp, diğerini sabitleyerek yeni pivot olarak belirlemek mümkündür.
Şut Atmadan veya Pas Vermeden Yere Düşmek:
Pas verme veya şut atma sırasında pivot ayak hareket edebilir, fakat top oyuncunun elinden çıkmadan önce pivot ayağın yere temas etmemesi gerekir. NCAA kural kitabına göre, topa sahip oyuncu sıçradıktan sonra yere temas etmeden önce topu paslamalı veya şut atmalıdır, aksi hâlde “yukarı-aşağı” steps ihlali oluşur. Top sürme durumunda ise oyuncu pivot ayağını hareket ettirebilir, fakat steps olmaması için topu önce yere vurması gerekir.
Boşa Giden Şut Durumları:
NBA’de her ne kadar boşa atılan şutlar (airball) nadir görülse de, zaman zaman karşılaşılabilir. Bir oyuncu topu iki ayağı yerdeyken aldığında, her iki ayağını da kullanarak hareket edebilir. Oyuncu topu havadayken aldığında ve yere ilk temas eden ayak hangisiyse, o ayak pivot ayağı olur. Eğer her iki ayak aynı anda yere değerse, her iki ayaktan biri pivot olarak kabul edilebilir. NFHS (lise basketbolunu yöneten kuruluş), airball durumlarıyla ilgili resmi bir kural belirtmemiştir. Bu gibi durumlarda karar hakemlerin takdirine bırakılmıştır. Bu tür durumlara bir örnek de “sıçrayarak durmak” (jump stop) olabilir.
Topu Yakalamak İçin Koşarken Sprint Atmak:
Bir oyuncu koşarak topu yakaladığında, adımının ortasındayken topu alıp sıçrayarak durabilir. Bu durumda durduktan sonra bir ayağıyla dönebilir ya da top sürmeye başlayabilir. Sıçrayarak durmak bir adım olarak kabul edilir. Ancak oyuncu sıçrayarak durmadan önce topu almak için ekstra bir adım attıysa, sıçradıktan sonra pivot yapmasına izin verilmez. Başka bir örnek olarak, oyuncu sahada topu kazanmak için koşup yere atladığında, ayağa kalkmadan önce takım arkadaşına pas vermelidir, aksi takdirde steps kararı verilebilir.
NBA Steps Kuralında Yapılan Güncellemeler
NBA, steps kuralının o dönemlerde yeterince açık olmaması sebebiyle aldığı yoğun eleştirilerin ardından bu kuralla ilgili çeşitli düzenlemeler yapmıştır. Bu düzenlemeler, kuralları netleştirmek ve hakemlerin kararlarını daha doğru verebilmesini sağlamak amacıyla yapılmıştır. 2019–2020 sezonu öncesinde NBA kural kitabı bu doğrultuda güncellenmiştir.
Yeni NBA kurallarına göre, steps ihlali ve buna ilişkin kurallar, oyuncunun topu kontrol altına alırken attığı adımları da dikkate alır. Yani steps ihlalinin değerlendirilmesinden önce oyuncuya “topu toplama adımı” (collect step) yapma hakkı tanınmıştır. Bir oyuncunun topu kontrol ettiğine, yani iki eliyle kavrayıp hareketini durdurduğunda ya da topu yakalayıp atabilecek, pas verebilecek veya vücuduna alabilecek hâle geldiğinde karar verilir. Top kontrol edildikten sonra atılan ilk adım steps sayılmaz. Ancak top kontrol edildikten sonra iki adımdan fazlası atılırsa bu steps ihlali olarak değerlendirilir.
Ancak, faul kararının yeterince verilmediğine inanan bazı taraftarlar için, steps kararının hâlâ hakemin takdirine bırakıldığını belirten açıklama hayal kırıklığı yaratabilir.
NBA’de Steps Neye Göre Belirlenir? NBA Hakemleri Nasıl Karar Verir?
Basketbolda steps ihlali sayılan pek çok durum vardır. İşte steps kararının verilmesine neden olabilecek bazı örnekler:
- Bir oyuncu topu sürmeden, elinde top varken yürümeye başlar.
- Pas aldıktan sonra koşarken, bir oyuncu üç veya daha fazla adım attıktan sonra top sürmeye başlar.
- Pas vermeden, şut atmadan veya top sürmeden, oyuncu pivot ayağını yerden kaldırır ya da sürükler.
- Topa sahip oyuncu yere düşer.
- Üç sayılık çizgisinin önünde topu alan bir oyuncunun, top sürmeden çizginin gerisine geçip şut atması.
- Yerde yatan (yani yere düşmüş) bir oyuncunun topu sürmeden ayağa kalkması.
- Ribaund aldıktan sonra sendeleyen ya da dengesini kaybederek adım atan bir oyuncu.
- Turnike atmaya çalışırken top sürmeyi bırakan bir oyuncunun, topu potaya göndermeden önce yanlışlıkla üç adım atması.
- Oyuncunun jump stop (sıçrayarak durma) hareketini yanlış yapması ve ayaklarının farklı zamanlarda yere temas etmesi, böylece iki ek adım atarak steps yapması.
Basketbolda Steps İhlali El Hareketi
Steps ihlalinin sonucu, topun rakip takıma verilmesi yani top kaybıdır. Steps’in yapıldığı yere en yakın saha kenarından, rakip takım topu oyuna sokar. Steps ihlalini belirtmek için hakem, iki yumruğunu vücudunun önünde birbirinin etrafında döndürerek el hareketi yapar.
Basketbolda Topu Toplama Adımı Nedir?
Bu ifade, oyuncunun hareket halindeyken bir pas aldığı ve steps kararı verilmeden önce bir “topu toplama adımı” atabildiği durumu tanımlar. “Topu toplamak”, oyuncunun sahanın herhangi bir yerinde (pas, sektirme ya da ribaund gibi) boşta olan bir topu kontrol altına alması ya da topu sürmek, pas vermek veya şut atmak üzere hareket etmeye başlaması anlamına gelir. Oyuncu topu toplarken topa iki eliyle temas edebilir.
Basketbolda Euro Step Nedir?
NBA’de ve genel olarak basketbolda oldukça sevilen hücum hareketlerinden biri olan “Euro Step”, genellikle steps ile karıştırılabilecek bir harekettir. Bu hareket, oyuncunun top sürmeyi bıraktıktan sonra, ilk adımı bir yöne attıktan hemen sonra ikinci adımı ters yöne atarak savunmacıyı şaşırtması şeklinde tanımlanır (genellikle potaya doğru yönelerek ya da jump stop pozisyonuyla birleşerek yapılır).
Bu kaçınma manevrasının amacı, savunmacının dengesini bozmak ve potaya doğru ilerlemek için alan yaratmaktır. Bu hareket bir ihlal sayılmaz çünkü ikinci adım, top sürme hareketinden sonra yapılan ilk adımın devamı olarak değerlendirilir. Ancak bu hareketin kurallara uygun şekilde yapılması gerekir; aksi takdirde hakem steps kararı verebilir. Bu nedenle sağlam bir “topu toplama adımı” ile başlanması kritik önem taşır.
Steps İhlalinin Cezası Nedir?
NBA’in aksine, NFHS (Amerikan Lise Basketbol Federasyonu) ve NCAA (Amerikan Üniversite Basketbol Federasyonu) farklı steps kurallarına sahiptir.
NBA’de steps faulü, hücum yapan oyuncunun yaptığı bir “top kaybı” olarak sınıflandırılır. Ancak, topun oyuna nereden sokulacağı konusunda bazı sınırlamalar vardır. NBA kurallarına göre, top hiçbir şekilde serbest atış çizgisine daha yakın bir noktadan oyuna sokulamaz.
Amatör liglerde ise steps bir “ölü top faulü” anlamına gelir. Bu durumda, steps ihlalinin gerçekleştiği yere en yakın saha kenarından top oyuna sokulur.
NBA Tarafından Tanımlanan Traveling Yönetmeliği
- Topu sabit dururken alan bir oyuncu, pivot ayağını seçerek her iki ayağından birini pivot olarak kullanabilir.
- Topu hareket hâlindeyken kontrol eden bir oyuncu, (1) durmak, pas vermek ya da şut atmak için iki adım atabilir, ya da (2) henüz top sürmediği takdirde, topu bırakmadan önce bir adım atabilir. Top sürerken topu kontrol eden bir oyuncu, durmak, pas vermek ya da şut atmak için iki adım atabilir.
- İlk adım, top kontrol altına alındıktan sonra herhangi bir ayağın ya da her iki ayağın yere değmesiyle gerçekleşir.
- İkinci adım ise, ilk adımdan sonra diğer ayağın yere değmesiyle ya da her iki ayağın aynı anda yere değmesiyle olur.
- Eğer bir oyuncu, her iki ayağı da yerde ya da her iki ayağı aynı anda yere değmiş şekilde durursa, pivot olarak her iki ayağından birini kullanabilir. Eğer her iki ayağıyla sıçrar ve yere inmeye başlarsa, topu elinden çıkarmadan önce bir ayağı yere değmemelidir.
- Eğer oyuncu, ilk adımda bir ayağıyla yere iner ve ardından diğer ayağıyla iner ise, sadece ilk basan ayağını pivot olarak kullanabilir.
- İlk adımda bir ayaktan sıçrayan bir oyuncu, ikinci adımda her iki ayağını aynı anda yere basabilir. Bu durumda oyuncu, her iki ayağını da pivot olarak kullanamaz ve eğer bir ya da her iki ayağı yerden kesilirse, topu yere inmeden önce serbest bırakmalıdır.
- Top sürmeye başlarken (1) sabit dururken topu almışsa, ya da (2) yasal bir şekilde durduktan sonra, top pivot ayağı yerden kalkmadan önce oyuncunun elinden çıkmalıdır.
- Eğer bir oyuncu, topu kontrol ederken pivot ayağını yerden kaldırırsa, pivot ayağı yere değmeden önce pas vermeli ya da şut atmalıdır. Havadayken topu düşürürse, topa ilk dokunan kişi olmamalıdır.
- Topu elinde tutarak yere düşen ya da durmaya çalışan bir oyuncu, kayarak avantaj sağlamamalıdır.
- Şut atmaya çalışan bir oyuncu, top çembere, potaya veya başka bir oyuncuya değmeden topa ilk dokunan kişi olamaz.
- Bir oyuncu, kendi pasına ilk dokunan kişi olamaz, ancak top potaya, çembere ya da başka bir oyuncuya değerse bu mümkündür.
Top sürmesini bitiren ya da topu kontrol eden bir oyuncu, aynı ayakla arka arkaya yere basamaz (sıçrayamaz).
CEZA: Top kaybı. Top, ihlalin yapıldığı noktaya en yakın kenar çizgisinden rakip takıma verilir, ancak serbest atış çizgisine daha yakın olmayacak şekilde.
Sonuç
Topa sahipken ayak hareketlerinin kurallara aykırı olması, basketbolda steps kararıyla sonuçlanır. Birçok kişi, profesyonel liglerde özellikle NBA’de bu ihlalin sıkça görmezden gelindiğini ve nadiren çalındığını düşünmektedir. Bu da, bir NBA maçında steps kararının ne kadar “doğru” ve ne zaman verildiğine dair sürekli bir tartışma yaratır.Buna rağmen, hem izleyicilerin hem de oyuncuların steps kararının ne anlama geldiğini, ne zaman verildiğini ve özellikle verilmediği durumları iyi anlaması gerekir.